Студопедия

Главная страница Случайная страница

КАТЕГОРИИ:

АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника






Кәсіпкерлік әрекеттің ұйымдық – құқықтық формалары




Жеке кәсіпкерлер кәсіпкерлік әрекетін заңды тұлға құрмай- ақ асыра береді. Сондықтан оны қандай да бір ұйымдық – құқықтық формаға жатқызуға болмайды. Қарапайым серіктестіктер де ұйымдық – құықтық формаға жатпайды. Күрделі кәсіпкерлік ұйымдар (концерны, картелдер, консорциумдар, холдингтер, қаржылық – өндірістік топтар және т.б. ) әртүрлі ұйымдық –құықытық формада құрылады, бірақ тәжірибеде акционерлік қоғам түрінде құрылады.

Қонақжайлық және туристік бизнестің құқықтық негізі кәсіпкерлік болып табылады. Сапарларды ұйымдастыруына қарай туроперторлар мен турагенттіктердің қызметтерін әртүрлі меншіктегі кәсіпорындар жүргізілуі мүмкін. Сондықтан кәсіпкер қандай меншік формасында қызмет атқаратыны маңызды. Егер бұл мемелкеттік мүлік болса, онда ол мемлекеттік кәсіпорын. Мүліктік ерекшелігіне қарай құрылтайшылар немесе ұйымның мүлікке деген құқықтарын анықтайды. Осыған орай мүліктік қарым-қатынастың үш моделін бөледі:

1. шаруашылық серіктестердің, қоғамдардың, кооперативтердің құрылтайшылары мүліктерін заңды тұлғаға тапсыра отырып оған деген ие болу құқығынан айырылады. Бірақ құрылтайшыларда табыс, дивидент алуға, істерді басқаруға қатысуға деген құқықтары пайда болады;

2. мемлекеттік, муниципалды кәсіпорынның құрылтайшылары ұйымдағы мүліктің;

3. қоғамдық, діни ұйымдардың, қайырымдылық және өзге фондтардың құрылтайшылары ешқандай мүліктік құқыққа ие болмайды.

Шаруашылық қоғамдар және серіктестіктер.Шаруашылық қоғамдар және серіктестіктер нарықтық қатынастарда ұжымдық кәсіпкерліктің кең тараған түрі.

Шаруашылық серіктестіктер және қоғамдар жарғы капиталды құрылтайшылар арасында үлестірілген ұйымдар танылады. Шаруашылық серіктестіктер мен қоғамдардың ұқсатықтары мен айырмашылықтары бар.



Ұқсатықтарына келесілерді жатқызамыз:

- құрылтайшылардың үлесі арқылы және ш.С. мен қоғамдардың әрекеті нәтижесінде пайда болған мүлік оның меншік құықығы болып табылады.

- олардың барлығы коммерциялық ұйым болып табылады және бірдей құқықтарға ие болады

- Ш.С. мен қоғамдар заңды тұлға ретінде өзге ш.с. мен қоғамдардың қатысушысы болып табылады.

Ш.с. мен қоғамдар ұйымдық – құқықтық формалары жағынан ұқсас болады да олардың бір түріне екінші түрге айналуына мүмкіндік береді. Бірақ олардың арасында да айырмашылықтар бар.

Ш.с. мен қоғамдардың арасындағы айырмашылық келесіде:

-серіктестік – бұл тұлғалардың бірігуі, ал шаруашылық қлғам капиталдардың бірігуі болып табылады. Осымен қоғамдар мен серіктестіктердің құқықтық айырмашылығы анықталады.

-Серіктестердің қатысушылары кәсіпкерлік іс – әрекетінде тек жеке кәсіпкерлер ғана қатыса айналыса алады.



-Шаруашылық қоғамдардың құрылтайшық құжаттары болып жарға мен құрылтайшылық келісім – шарт табылса, шаруашылық серіктестердің құрылтайшылық келісім – шарт табылады.

-Шаруашылық қоғамдардың арнайы басқару органдары бар. Басқарудың жоғарғы органы болып акционерлердің жиналысы болып табылады.

-Шаруашылық Қоғамдар бір ғана тұлғаен құрылуы мүмкін, оның қатысушысы болады да жарғыға негізделіп жұмыс атқарады.

Ш. Серіктестердің мәні, құрылу ерекшелігі мен жұмыс атқаруы.Кәсіпкерлік іс- әрекеттегі әріптестердің бірігіп ашқан бизнесін серіктестік деп атайды. Олардың серіктестікті бірігіп ашуын келісім шарта арқылы бекітеді. Шаруашылық серіктестікті ашқан тұлғалар олардың құрылтайшылары болып табылады. Оның әрқайсысы серіктестікке өз үлесін қосады да, оның қатысушысы болып табылады. Алғашқы салым жарғы немесе складочным капитал деп аталады.

Шаруашылық серіктестердің қатысушысы істерді басқаруға, серіктестердің әрекеті туралы ақпарат алып тұруға, оның құжаттарымен танысуға, табысты бөлуге қатысуға, егер серіктестік жойылатын болған кезде кредит берушілерден қалған мүлікті бөліп алуға құқылы.

Сонымен қатар олар құрылтайшылық құжаттардың міндеттерін, коммерциялық құпияны сақтауға міндетті. Серіктестердің мүлкі болып өзінің қарамағындағы негізгі құралдар (ғимарат, құрал – жабдықтар) және айналмалы қөұралдар (шикізат қоры, материалдар, дайын өнімдер, өзге де тауарлық – материалдық құндылықтар), ақша құралдары табылады.

Шаруашылық серіктестер толық серіктестер немесе сенімдегі серіктестер (коммандитті серіктестік) түрінде құрылады.

Толық серіктестік болып құрылтайшылар арасындағы бекітілген келісім шарт бойынша серіктестік атынан кәсіпкерлік әрекетпен айналысатын және оған тиесілі мүлік арқылы жауапкершілік тартатын серіктестік табылады.

Толық серіктестіктің фирмалық атауы барлық құрылтайшылардың аттары мен толық серіктестік деген сөзден немесе бір құрылтайшының атымен компания немесе толық серіктестік деген сөздердің қосындысынан тұруы керек.

Толық серіктестік барлық құрылтайшылары қол қойылған келісім шарт бойынша құрылады және қызмет істейді.

Құрылтайшылық құжатта: атауы, мекен – жайы, толық серіктестікті басқару реті, жарғы капиталдың құрымы мен көлемі туралы, құрылтайшылардың салымды енгізу туралы міндеттерді бұзған жағдайдағы жауапкершілігі туралы ақпараттарды қамту керек. Толық серіктестікті басқару барлық құрылтайшылардың келісімі бойынша жүргізіледі.

Толық серіктестіктің қатысушысы:

- құрылтайшылық келісім шарттардың міндеттеріне серіктестіктің әрекетіне қатысу қажет;

- серіктестікті тіркеу кезінде жарғв капиталдың жартсынан кем емес үлесін қосуы керек, қалған үлесін құрылтайшылық келісім шартта көрсетілген мерзімде енгізуге болады.

Толық серіктестіктердің шығындары мен табыстары құрылтайшылары арасында жарғы капиталдағы үлестері бойынша пропорционалды үлестіріледі. Толық серіктестіктердің қатысушылары өзінің мүлкіне субсидиарлы жауап тартады. Толық серіктестіктердің қатысушыларының шешімі бойынша егер бір құрылтайшының әрекетсіздігі немесе өз міндеттерін асыра пайдаланған болса серіктестіктен шығарып тастауға сотқа шағымдана алады. Толық серіктестіктің қатысушысы онан өзін шығарып тастауға арыздана алады. Толық серіктестік сотта жауапкер және талапкер бола алады.

Сенімдегі серіктестік (коммандитті серіктестік) серіктестіктің атынан кәсіпкерлікпен айналысатын қатысушылармен қатар бір немес бірнеше салымшы (коммандистер) құрылтайшылар болатын және серіктестік шығынға ұшыраған жағдайда өзінің салған үлесіне ғана жауап тартатын және серіктестіктің кәсіпкерлік әрекетіне қатыса алпайтын ұйым танылады.

Серіктестіктің фирмалық атауы толық серіктестіктердің қатысушыларының толық аттарын және сенімдегі серіктестік немесе коммандитті серіктестік деген сөздерден тұруы керек.

Сенімдегі серіктестік те барлық қатысушылары қол қойылған құрылтайшылық келісім шарт негізінде жұмыс атақараы. Толық серіктестіктегі басқару толық серіктестермен жүргізіледі. Олардың салымшылары сенімдегі серіктестіктің істерімен айналысуға құқығы жоқ.

Сенімдегі серіктестік салымшысы жарғы капиталға өз үлесін қосуға міндетті, серіктестік атынан берілген қатысушы куәлігімен анықталады.

Сенімдегісеріктестіктің салымшысы:

- құрылтайшылық құжаттарда көрсетілген бойынша жарғы капиталдағы үлесіне сай серіктестіктің табысынан өз үлесін алуға міндетті;

- серіктестіктің жылдық есептері мен балансымен танысуға;

- қаржылық жыл біткен кезде серіктестіктен шығуға және құрылтайшылық құжаттарада көрсеткендей өз үлесін алуға;

- жарғы капиталдағы өз үлесін өзге салымшыға беруге құқылы.

Сенімдегі серіктестік олардың барлық салымшылары шыққан кезде жойылады. Бірақ толық қатысушылар сенімдегі серіктестікті толық серіктестіккке айналдыра алады. Сенімдегі серіктестік банкротқа ұшыраған жағдайда салымшылар кредит берушілерден қалған мүлікті толық қатысушылардан алуға құқылы. Қалған мүлік толық қатысушылардың арасында жарғы капиталдағы үлестері бойынша бөлінеді.

Шаруашылық қоғамдардың негізгі түрлері болып ЖСС, қосымша жауапкершілікті серіктестер, акционерлік қоғамдар табылады.

ЖССбір немесе бірнеше тұлғамен бірігіп ашқан және жарғы капиталы үлестерге бөлінген ұйым танылады. ЖСС екі негізгі белгісі бойынша ажыратылады. Бірінші, мұнда жарғы капитал бар. Екіншіден, құрылтайшылар қарыздары бойынша ешқандай жауапкершілікті мойына алмайды. Тек қана салған үлестерінің көлеміне қарай шығындарға ұшырайды. Капиталдардың бірігуі болып табылғандықтан қоғамға жарғы қажет. Осыған орай қоғамның құрылтайшылары жеке өзі кәсіпкерлікпен айналыспаса да болады. Жарғыға байланысты қоғамда жұмыстарды жүргізу үшін мүшелерін құрып, оларға қызметтерін орнату қажет.

ЖСС жарғы капталы құрылтайшылардың салымдарына қарай үлестерге бөлінген. Жарғы капитал құрылтайшылардың құжаттарында тіркелген құрылтайшылар салымдарының ақшалай бағасы болып табылады.

ЖСС басқару органдарын да құру қажет. Жоғарғы орган болып жалып жиналыс болып табылады. Сонымен қатар ұжымдық немесе бір ғана атқарушы орган құрылады, ол қоғамның ағымдағы мәселелерін басқарады.

Қосымша жауапкершілікті серіктестік (ЖСС) бір түрі болып табылады. Ол құқықтық тұрғыдан онымен толық сәйкес келеді, тек бір ғана ерекшелігі бар – серіктестіктің құрылтайшылық құжаттарымен анықталатын құрылтайшылардың салымдарына байланысты мүлкі бойынша субсидиарлы жауапкершілік болып табылады. Яғни, құрылтайшылар серіктестіктің мүлкі жетіспеген кезде, қосымша жауапкершілікке ие болады, бірақ толық серіктестегідей толық мүлкімен емес, салған салымдарына байланысты бірнеше есе көлемде (құрылтайшы құжаттарында көрсететі. екі, үш, бес). Кредит берушілерде минималды жарғы капиталмен ғана емес, қосымша құрылтайшылардың мүлкімен де оларды қосымша кепілдік пайда болады.

Акционерлік қоғамдар (АҚ) деп жарғы капиталы акцияларға бөлінген коммерциялық ұйым танылады. Яғни а.қ. бірінші белгісі болып оның жарғы капиталы үлестерге бөлінген, бұл тең үлестірілген, әрқайсысы бағалы қағаз акция түрінде көрініс табады. Акционрелердегі акция сандары әртүрлі болуы мүмкін. Акция деп – акционерлік қоғамның жалпы капиталына иелігін куәландыратын мерзімі жоқ құжатты айтады.

Екінші белгісі болып, акционерлер серіктестіктің міндеттері бойынша жауап бермейді және өздеріне тиесілі акциялармен шығындарға ұшырайды.

АҚ ЖСС айырмашылығы болып ЖСС қай кезде болмасын өз үлесін алып шығып кетуге болатыны табылады. Бұл үлес жарғыда бекітілгендей ақша түрінде қайтарып беріледі. А.қ. да шығуға болады, бірақ өзге жолмен, ол өзге тұлғаға өқз акциясын беру арқылы. А.қ. шыққан кезде ешнәрсе де талап ете алмайсыз. АҚ. екі түрі бар: ашық және жабық. Олардың бір – біріне айрмашылығы А.А.Қ. акционерлері өзіне тиесілі акцияларын өзге акционерлердің келісімсіз – ақ беруге құқылы. А.А.Қ. акционерлердің саны шектелмеген.

Акциалар тек құрылтайшылардың арасында ғана таратыла алатын қоғам Ж.А.Қ. болып табылады. Ж.А.Қ. акционерлері сол қоғамның ішінде сатылып жатқан акциаларды сатып алуға құқылы. Ж.А.Қ. акционерлерінің саны 50-ден аспау керек. Ал айтылған саннан асқан жағдайда Ж.А.Қ. бір жыл ішінде А.А.Қ. айналу керек. Сонымен қатар А.Қ. облигацияларды да шығара алады.

Ақпарат көзі: Шакен А.Ш., Ақтымбаева Ә.С. Туризмдегі кәсіпкерлік іс-әрекет негіздері.Алматы: Қазақ университеті, 2010. –90 б.

 


mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2019 год. (0.006 сек.)Все материалы представленные на сайте исключительно с целью ознакомления читателями и не преследуют коммерческих целей или нарушение авторских прав Пожаловаться на материал