Студопедия

Главная страница Случайная страница

КАТЕГОРИИ:

АвтомобилиАстрономияБиологияГеографияДом и садДругие языкиДругоеИнформатикаИсторияКультураЛитератураЛогикаМатематикаМедицинаМеталлургияМеханикаОбразованиеОхрана трудаПедагогикаПолитикаПравоПсихологияРелигияРиторикаСоциологияСпортСтроительствоТехнологияТуризмФизикаФилософияФинансыХимияЧерчениеЭкологияЭкономикаЭлектроника






Иерархиясы теориясын__




Lesson Study-ге жоспарлау, оқыту, қадағалау, оқыту мен оқуды талдау,

өз қорытындыларын тұжырымдап, құжаттауды бірлесіп жүзеге асыратын

мұғалімдер тобы қатысады. Lesson Study-дің циклін өткізген соң мұғалімдер

педагогикалық тәсілдерді түрлендіріп немесе жетілдіріп, кейіннен ашық Lesson

Study, таныстырылым өткізу, баспада жариялау арқылы әріптестеріне таратады.

Қазіргі кезде оқыту әдістемесін жетілдіру, оқушылардың бастауыш және орта

мектептегі негізгі пәндер бойынша білім деңгейін арттыру, сондай-ақ тұжырымды

педагогикалық тәсілдерді жасау мақсатында Жапониямен қатар Сингапур, Гонконг,

Қытай, АҚШ, Ұлыбритания, Швеция және Канадада ойдағыдай қолданылады.

Лейбл / Лейбл / Label - тапсырманы орындау деңгейінің сипаттамасы. Қазақстан

Республикасында лейбл ретінде 1-ден (немесе 0-ден) 5-ке дейінгі бағалар ұсынылады.

Дегенмен лейбл ретінде «үздік», «озық», «жеткілікті», «толықтырылмаған»,

«толықтыруды қажет етеді» деген сипаттамалар да қолданылуы мүмкін.

Маслоу қажеттіліктер пирамидасы / Пирамида потребностей

Маслоу / Maslow’s hierachy of Needs - адам қажеттіліктерінің

иерархиялық моделі. Америкалық психолог А. Маслоу ұсынған

идеялардың қарапайым түрде баяндалуы. Аталған модель кең

тараған әрі танымал уәж теорияларының бірі – қажеттіліктер

иерархиясы теориясын көрсетеді. Ол теорияға сәйкес сатының ең төменгі

деңгейінен биологиялық және физиологиялық қажеттіліктер орын алса, жоғары

сатысында өзін-өзі таныта білу орналасқан.

Математика және жаратылыстану ғылымы бойынша білім сапасын бағалау

жөніндегі TIMSS халықаралық зерттеуі / Международное исследование по

оценке качества математического и естественнонаучного образования TIMSS /

Trends in International Mathematics and Science Study - жобаға қатысушы елдердің

білім беру мазмұнын ескере отырып, 4 және 8-сынып оқушыларының математикалық

және жаратылыстану ғылымы бойынша даярлығының сапасын бағалау жөніндегі



халықаралық зерттеу. Бірінші TIMSS халықаралық зерттеуі-1995 математика,

жаратылыстану және оқылым саласында циклдік зерттеу жүргізу үшін тұрақты

М

22 23

негіз болды және әрбір төрт жыл сайын 4 және 8-сынып оқушыларының білім

берудегі жетістіктері туралы баяндама жасап тұрады.

TIMSS зерттеу жабдығын әзірлеу «TIMSS Assessment Frameworks and

Specifications» деген арнайы құжаттың негізінде жүргізіледі, онда математика

мен жаратылыстану пәндері бойынша білім берудегі жетістіктерді бағалауда

қолданылатын жалпы тәсілдер анықталған; тестілер мен тестілік тапсырмаларды

әзірлеу; математика мен жаратылыстану пәндерінің тексерілетін мазмұны жазылған;

оқушыларды, мұғалімдерді және білім мекемелерін сипаттайтын негізгі факторлар

көрсетілген, оларды талдау үшін сауалнама барысында ақпарат жиналады.

Мәнмәтін / Контекст / Сontext - 1. Мағынасы бойынша салыстырмалы түрде

аяқталған ауызекі немесе жазбаша тілден алынған үзінді. Оның жалпы мағынасы

оған кіретін әрбір сөздің, тіркестің немесе тіркестер жиынтығының мән-мағынасын

дәл және нақты ашуға мүмкіндік береді. 2. Белгілі бір құбылысты түсіну, түсіндіру

үшін қажетті түрлі факторлар жиынтығы.



Мектептердің желілік қоғамдастығы / Сетевое сообщество школ / Network of

schools - оқушылар жоғары жетістіктерге қол жеткізу үшін бір мектеп аясында немесе

бірнеше мектептер арасында оқыту мен оқу үдерістерін жетілдіруге бағытталған

көптеген іс-әрекеттерді жоспарлау, іске асыру және оның мониторингін жүргізу

мақсатында бірлескен мектептер тобы. Бұндай қоғамдастықтың мысалы ретінде

ХартсКэм желілік қоғамдастығын (HertsCam network) айтуға болады.

«Мен» тұжырымдамасы / Концепция «Я» / «Self-conception» - Карл Роджерс

жасаған тұжырымдама. Барлық танымдық және аффекттік компоненттерді түрлі

жеке сипаттамалармен үйлестіру субъектіні алға жылжуға мәжбүрлейді, оның

мінез-құлқын бағыттап, соның нәтижесінде өзін өзі өзгертуге арналған әлеуметтік

ынта болып табылады. Тұжырымдама авторы Карл Роджерстің тұжырымдауынша,

оқу қисын және ішкі түйсік, зият пен сезімнің үйлесімінен тұрады.

Метаоқу / Метаобучение / Metalearning - оқушылар өздерінің қабылдау, оқу және

даму стратегияларын түйсінетін және бақылайтын үдеріс. Метаоқу сонымен бірге

«қалай оқу керектігін үйрену» деген атпен танылған және оқушыларда өздерінің

оқу тәжірибесін түсіну, бақылау және қадағалап отыру қабілеттерін дамытуды

көздейді.

Метатану / Метапознание / Metacognition - «Таным туралы таным» деп

анықталады және өзінің ойлау қабілеттерін түйсінудің айрықша түрі. Мысалы,

метатануға оқушылардың өзіндік оқу және проблемаларды шешу стратегияларын

түйсінуі жатады. Алғаш рет психология ғылымына бұл ұғымды Джон Флэйвелл

енгізген болатын (J.H. Flavell, 1976). Автордың айтуынша метатанудың маңызды

қызметінің бірі өздерінің танымдық қызметтерінің ерекшеліктері туралы

білімдерінің негізінде оқушыларға танымдық қызметтерін реттеуге мүмкіндік

беретін танымдық қызметті рефлексивті бақылау болып табылады.

Метатану стратегиялары / Метакогнитивные стратегии / Metacognitive

strategies - білім алушының оқу үдерісін өзіндік бақылауына бағытталған басқару

түріндегі әдістер (мысалы, оқу үдерісін өз бетінше жоспарлай білу, мақсат қою,

өзінің оқу үдерісін бағалап, оның мониторингін жүргізу қабілеті).

Миға шабуыл әдісі / Метод мозгового штурма (брэйнсторминг) / Brainstorming

- белгілі бір проблеманы қарқынды талқылау – шығармашылық белсенділікті

ынталандыру жолы. Бұл тәсіл кезінде қатысушылардың ойлау үдерісі белгілі бір

мәселені шешу жөнінде түрлі идеяларды талқылауға және ойлап табуға бағытталған.

Миссия / Миссия / Mission - индивидуумның қабілеттілігін, бейімділігін, жоғары

мақсатын білдіретін философиялық ұғым. Бұларға қол жеткізу үшін ол өзінің

қабілеттерін барынша оңтайлы іске асырып, ішкі әлеуетін таныта отырып, қоршаған

ортамен, қоғаммен және табиғатпен үйлесімді өзара әрекет етеді.

Мнемоника / Мнемоника / Mnemonics (грек. τὰ μνημονικά – есте сақтау өнері)

- мнемотехника – қажетті ақпаратты есте сақтауды жеңілдетіп, белгілі бір

ассоциациялар (байланыс) келтіру арқылы жадының көлемін ұлғайтатын арнайы

әдістер мен тәсілдердің жиынтығы. Есте сақтауды жеңілдету үшін мнемоника

абстрактілі объектілер мен деректерді визуалдық, аудиалдық және кинестетикалық

түсініктері бар ұғымдарға ауыстыру, объектілерді жадыда сақталған әрқилы

ақпаратпен байланыстыру түрінде жүреді.

Модельдеу (симуляция) / Моделирование (симуляция) / Modeling - 1. Таным

объектілерін олардың шартты модельдері негізінде зерттеу. 2. Шын мәнінде бар

объектілер, үдерістер немесе құбылыстардың модельдерін құру және зерделеу.

Мұндағы мақсат осы құбылыстарды түсіну, сондай-ақ зерттеушіні қызықтыратын

құбылыстарды болжау. Модельдеу адамның объектілер туралы білімі мен сол

объектілер арасындағы қарым-қатынасты көрсету үшін қолданылады, оқытудағы

көрнекі құралдардың бірі.

24 25

Мұғалімнің көшбасшылығы / Лидерство учителя / Leadership in teaching –

әкімшілік міндеттермен шектеліп қалмайтын және мұғалімге әкімшілік өкілеттік

пен жауапкершілікті жүктеуді көздемейтін, керісінше мұғалімнің мектептің

оқыту мен оқу тәжірибесіне өзгеріс енгізуге бастама жасауды және мәртебесінің

қандайлығына қарамастан бұл өзгерістерге қолдау көрсетуді өз еркімен таңдауын

білдіретін қызметі. Мектеп тәжірибесін зерттеуші, коуч, тәлімгер, мұғалімдердің

желілік қоғамдастығын құруға бастама жасаушы рөлін орындау үшін өзіне

жауапкершілік ала отырып, мұғалім өз сыныбынан тыс жерде де мектеп мәдениетін

арттыруға, оқыту мен оқу үдерістерін жетілдіруге, мектептегі ахуалдың сапалық

тұрғыдан өзгеруіне ықпал ететін көшбасшыға айналады.

Мұғалімдердің кәсіби желілік қоғамдастығы / Педагогическое сетевое

сообщество учителей / Professional network of teachers - көшбасшы мұғалімдер

бастаған зерттеулер мен инновациялар негізінде өздерінің оқыту мен оқу

тәжірибелерін тиімді дамытуға арналған өріс, осы тәжірибені жетілдіру және

әріптестермен тәжірибе алмасу тетігі.

Мұғалімнің көшбасшылығын дамыту жұмысы (МКДЖ) / Работа по развитию

лидерства учителя (РРЛУ) / Teacher-led development work (TLDW) - мектептерде

оқыту мен оқуды жетілдіру тәсілі. Бұл үдеріс барысында мұғалімдер жекелеп те,

бірлесіп те өз тәжірибесін, сондай-ақ өздері жұмыс істейтін мектеп тәжірибесін

жақсарту мақсатында зерттеу қажет болатын мәселелер мен проблемаларды

анықтайды. Мұғалімнің көшбасшылығын дамыту жұмысын зерттеумен

шатастыруға болмайды. МКДЖ бағдарламасы «мұғалім зерттеуші ретінде» деген

ұстанымға емес, «мұғалім оқыту және оқу іс-тәжірибесін жетілдірудегі көшбасшы

ретінде» деген ұстанымға негізделеді.

«Мұғалімнің үш көмекшісі» / «Три помощника учителя» / «Three apprenticeships»

- Шульман теориясы, мұғалім Бас, Қол, Жүрек сияқты «үш көмекшісі» болған

жағдайда ғана құзырлы бола алады (Shulman, 2007) дегенді меңзейді.

Қол – оқытуды жүзеге асыру, түзету және бағалау үдерісінде идеяларды бар

тәсілдерді қолдана отырып түсіндіру, жұмыс жүргізу тәсілдерін меңгеруді,

техникалық және тәжірибелік дағдылардың болуын талап етеді. Бас – оқыту мен

оқу, сонымен қатар оқушылар жайлы жеткілікті әдістемелік білімнің болуын

талап етеді. Жүрек - мұғалімдер білім беру саласындағы өзге мамандармен тығыз

байланыста болып, оқытудың құндылықтарын сезініп, қабылдау мен тұжырымды

пікірлерді бөлісуде ұтымды әрекеттер мен шынайы қарым-қатынас қалыптастыра

Алады.

Оқу / Обучение / Learning – оқушылардың білім, білік,

дағдыларды игеру, шығармашылық қабілеттері мен өнегелі-

этикалық көзқарастарын дамыту жөніндегі белсенді оқу-танымдық

қызметін ұйымдастыру және ынталандыруға бағытталған

мақсатты педагогикалық үдеріс. Оқу – оқушының білім мен білік

элементтерінің саны мен сапасы оқу мақсатын құрайтын тиісті

деңгейге жеткізілетін оқу қызметінің түрі.

Оқудың мақсаты мен міндеттерін жоспарлау / Планирование целей и задач

обучения / Planning of learning aims and objectives and tasks

• Оқу мақсаттары / Цели обучения / Learning aims and objectives - соңғы

нәтижені көрсететін тұжырым: мұғалімнің оқушыларға үйреткісі келетін

нәрсе. Оқыту және оқу мақсаттарын құрастырудағы айқындаушы сұрақтар

мыналар болып табылады: оқушылар қандай білімді игеруге тиіс? Оқушылар

қандай түйінді идеяларды түсінулері тиіс? Оқушылар қандай сұрақтарды

зерделеп, талдаулары тиіс?

• Оқу міндеттері / Задачи обучения / Learning tasks - оқу мақсатына

жетуде жасалатын кішігірім қадамдарды білдіретін тұжырымдар.

Жоспарлау кезінде оқыту мақсаттары мен міндеттері оқытудың күтілетін

нәтижелеріне сәйкес болуы тиіс.

Оқу стильдері / Стили обучения / Learning styles - бұл тәсілдер арқылы адамдар

үйренеді. Алғаш рет оқу стильдері термині 1970-жылдары пайда болды, қазіргі

таңда оқу стильдерінің көптеген жіктеулері бар. Барлығына бірдей жарамды стиль

болмайды деп есептеледі, себебі адамдар қандай да бір жағдайларға қарай түрлі оқу

стильдерін қолданады. Нейл Флеминг (Neil Fleming) ұсынған жіктеу кең таралған,

әрі жиі қолданылатындардың бірі болып саналады. Ол оқушыларды аудиалдар,

визуалдар және кинестетиктер (VAK model) деп бөледі.

• Аудиалдар / Аудиалы / Auditory learners - ақпаратты есту арқылы

қабылдайтын оқушылар. Материалды меңгеру немесе түсіну үшін

аудиалдарға ақпаратты тыңдап немесе қайталап айтып өту керек.

• Визуалдар / Визуалдар / Visual learners - идеялар, _______тұжырымдамалар

және ақпаратты визуалды бейнелермен ұқсастыру арқылы қабылдайтын

оқушылар. Демек бұл оқушылар ақпаратты көру органдары арқылы

қабылдайды.

О

26 27

• Кинестетиктер / Кинестетики / Kinesthetic learners (көне грек. κινέω –

«қозғалтамын, ұстап көремін» + αίσθησις – «сезім, түйсік») –ақпараттың

көптеген бөлігін дене арқылы сезіну жолымен жанасу арқылы қабылдайтын

оқушылар.

«Оқушы үні» / «Голос ученика» / «Pupil Voice» - 2004 Джин Раддок бастаған

Кембридж университетінің зерттеушілері бастама жасаған жобасы, олар

оқушылардың оқу мен оқыту үдерісіне қатысты ой-пікірлеріне назар аударды.

«Оқушы үні» жобасының міндеттері: оқыту мен оқу үдерісі туралы оқушылардың

ой-пікірін ұғу; оқушылармен кеңесу әдістері бойынша мұғалімдерге арналған

нұсқаулық әзірлеу; мектептерде қызметкерлер, мұғалімдер, оқушылар мен

мектеп басшылары арасында қауіпсіз және ашық диалог орнату мәдениетін

құру мүмкіндіктері мен проблемаларын анықтау. «Оқушы үні» жобасы аясында

көптеген мектеп мәселелері бойынша оқушылармен кеңес жүргізілді, атап

айтқанда, мадақтау және жазалау жүйесін өзгерту; жоспарлау; сыныптағы оқытуға

кедергі келтіретін немесе көмектесетін ахуалды айқындау мәселелері бойынша.

Бұдан әрі «Оқушы үні» жобасының негізгі идеясы осы аттас теорияға жүйеленіп,

оқушылармен кеңесу оқыту мен оқу тәжірибесін және жалпы мектеп қызметін

жетілдіру жолдарын іздестірудегі негізгі шаралардың біріне айналды.

Оқушылармен кеңесу / Консультирование с учениками / Pupil Consultation –

Кембридж университетінің «Оқушы үні» жобасының тәсілі (Jean Rudduck, 2004),

ол оқушыларда өзін-өзі сыйлауға, мектепке және оқыту үдерісіне, мұғалімдерге

эмоционалды жақсы қарым-қатынас қалыптастыруға, оқытудағы өзін-өзі реттеуді

дамытуға көмектеседі. «Оқушылармен кеңесу» тәсілінің әлеуетін дұрыс қолданған

жағдайда, ол оқушылар проблемалары мен олардың пікірлерінің шынайылығын

түсінуге, оқушының «нақты» жеке тұлғасын, оның қабілетін, икемділігін,

бойындағы дарындылықты түсінуге және олардың пікірін одан әрі жетілдіру

мақсатында оны мектептің саясаты мен тәжірибесіне кіріктіруге негізделген

оқушылар мен мұғалімдер арасындағы өзара қарым-қатынасты қағидатты түрде

өзгерту арқылы мектептің оқыту мен оқу тәжірибесін қайта құра алады.

Оқушының «жайлы» аймағы / «Комфортная» зона учащегося / Student’s

comfort zone - оқушылар өздерін анағұрлым жайлы сезінетін өмірлік жағдаяттар.

Мысалы, сыныпты алатын болсақ, бұл: оқушылар орындау барысында шамалы

ғана жайсыздық сезінетін тапсырмалар көлемі. Әдетте, оқушының «жайлы» аймағы

зияткерлік немесе физикалық емес, аффекттік факторлармен байланысты болып

келеді.

Оқыту / Преподавание / Teaching - педагог жүзеге асыратын білім алушылардың

оқу-танымдық қызметін басқару үдерісі. Оқыту оқу-тәрбие үдерісінің компоненті

болып табылады және қарсы бағытталған оқу үдерісінің болуын көздейді. Оқытуға

оқу міндеттеріне сәйкес келетін білім және білікті меңгеру бойынша әрбір білім

алушының тиімді іс-әрекетін ұйымдастыру кіреді. Сондай-ақ мұғалімнің іс-әрекеті

өз жұмысын жоспарлау мен ұйымдастыру дегенді білдіреді.

Оқытудағы тәсілдер / Подход в обучении / Educational approach - оқыту мен оқу

үдерісінде жүйелі түрде қолданылатын әдістер мен тәсілдердің жиынтығы.

Оқытудағы әлеуметтік-сындарлы тәсіл / Социально-конструктивный подход

в обучении / Social constructivists approach - бұл оқытудағы тәсіл оқыту диалог

(талқылаулар, пікірталастар, ынтымақтастықта жұмыс істеу, білімді бірлесіп құру,

түсініктер мен дағдыларды қалыптастыру) арқылы оқушылар өзара қарым-қатынас

жасауы қажет деген идеяға негізделген.

Оқытудағы бихевиористік тәсіл / Бихевиористский подход в обучении /

Behaviorists approach - оқытудағы бұл тәсіл оқыту үдерісінде білім алушыға жасалған

әсерлер (түрткілер) және сол әсерлерге оқушылардың көрсеткен реакциялары

ғана ескеріледі деген тұжырымға негізделген. Реакцияға әкелетін психикалық үдеріс

объективті, ғылыми талдауға көнбейтін «қара жәшік» деп түсініледі. Қозғалыстар

жиынтығымен шектелген мінез-құлық зерделенеді. Психологияда бихевиористік

тәсіл ХІХ ғасырдың аяғында оқу теориясы саласында пайда болып, ал ХХ ғасырдың

басында жалпыпсихологиялық және негізінен психологияда қолданылатын тәсіл

деп жарияланды. Бихевиоризмнің негізін салушы Джон Б.Уотсон психология

бағытталып отырған ішкі тәжірибені бақылауға болмайтындықтан, оны жеткілікті

деңгейде зерттеу мүмкін емес деп жорамалдаған. Осыған байланысты зерттеуші

зертханалық эксперименттерге жүгінді. Нәтижесінде «түрткі – реакция» моделі

жасалды. Ол модельде орта жеке тұлға жауап беруі тиіс түрткілерді тудырушы деп

қарастырылады. Эдвард Л. Торндайк және басқа да ғалымдар осы идеяға сүйеніп,

«түрткі – реакция» (Т-Р) оқыту теориясын жасады. Ол теорияға сәйкес мінез-құлық

нәтижесінде реакция не күшейеді, не әлсірейді.

Оқытудағы сындарлы тәсіл / Конструктивистский подход в обучении /

Constructivists approach (лат. constructivus – құрумен, құрастырумен байланысты)

– оқытудағы бұл тәсіл оқыту зерделеу, эксперимент, жетекшілік ету арқылы

жүргізілетін зерттеу, тапсырмаларды шешу, ойлану сияқты белсенді зерттеулер

көмегімен түсініктер мен дағдыларды қалыптастыру арқылы құрылу керек деген

идеяға негізделген. Оқыту мен оқуда сындарлы тәсілді қолдану оқушылардың

28 29

пәнді терең түсіну қабілетін дамытып, оқушыларға өздерінің алған білімдерін

сыныптан тыс жерде қолдануға жағдай жасайды.

Оқытуды даралау (дербестендіру) / Индивидуализация (персонализация)

обучения / Individualization/personalization of education - оқу әдіс-тәсілдері,

қарқыны оқушылардың жеке ерекшеліктерін, олардың оқудағы мүмкіндік

деңгейлерін ескере отырып таңдалатын оқу үдерісін ұйымдастыру. Барлық

оқушылардың дайындық деңгейлері әртүрлі болуына байланысты және олардың

оқу қабілеттерін дамыту керек болғандықтан оқытуды даралау қажет болды.

Мұғалімнің оқушылардың жеке және жас ерекшеліктерін білуіне негізделген

оқытуды даралау оқыту мен тәрбие беруде бірлікке жетуге көмектеседі.

Оқытуды саралау / Дифференциация в обучении / Differentiation - әрбір

оқушының жеке қажеттіліктеріне сәйкес нұсқауларды, тапсырмаларды,

материалдарды, әдістерді, т.б. іріктеу үдерісі.

Оқытудың күтілетін нәтижелерін жоспарлау / Планирование ожидаемых

результатов обучения / Planning of learning outcomes

• Оқытудың күтілетін нәтижелері / Ожидаемые результаты обучения

/ Expected learning outcomes- түсіну дәрежесін, дағдының болуын,

сабақ соңында оқушылар көрсете алатын қызмет немесе іс-әрекет өнімін

анықтайтын тұжырым. Жоспарлау барысында оқытудың күтілетін

нәтижелері келер шақтағы етістік түрінде беріледі. Мысалы: оқушылар

түсінетін болады, суреттеп көрсете алатын болады, салыстыра алатын

болады және т.б. Жоспарлау кезінде оқытудың күтілетін нәтижелері мақсат

және міндеттерге сәйкес келеді.

Оқытудың әлеуметтік-сындарлылық теориясы / Социоконструктивистская

теория обучения / Social constructivist theory of education – оқудың сындарлылық

теориясының философиясына негізделген білім алу туралы әлеуметтік теория.

Негізгі идея оқушылар бір-бірімен өзара әрекеттесу арқылы білім алады дегенді

меңзейді. Оқудың әлеуметтік-сындарлылық теориясындағы негізгі мәселе

«білім» ұғымы әлеуметпен үйлесімді қарым-қатынас құра алуды да қамтитындығы


mylektsii.ru - Мои Лекции - 2015-2019 год. (0.066 сек.)Все материалы представленные на сайте исключительно с целью ознакомления читателями и не преследуют коммерческих целей или нарушение авторских прав Пожаловаться на материал